Yıldız Türleri ve Özellikleri Nelerdir?

Yıldız türleri ve özellikleri nelerdir? 

Yıldız Türleri

Günümüzde kullanılan birkaç yıldız sınıflandırma sistemi olsa da, Morgan-Keenan (MK) sistemi yıldız türlerini ayırmada kullanılan en basit sistemdir. O, B, A, F, G, K ve M harflerini kullanarak yıldızlar kolayca en sıcaktan (O) en soğuğa (M) sınıflandırılır. Daha sonra her spektral sınıfın sıcaklığı, bir sayının yanına eklenmesiyle sıcak ve soğuk olarak birbirinden ayrılır; burada 0, en sıcak ve 9 en soğuktur. Örneğin, A sınıfındaki en sıcak yıldız A0’dır, en soğuk  ise A9’dur.

Bir yıldızın türü hakkında elde edinilen bilgi, yıldızın bulunduğu sınıfın fiziksel özellikleri hakkında birkaç ayrıntı elde etmemizi sağlar.

Yıldız Türleri

Yıldız Türleri kısaca;

  • Anakol
  • Dev ve Süper Dev
  • Ölü
  • Başarısız

Anakol Yıldızlar

Anakol Yıldız Türleri

Anakol yıldızları çekirdeklerinde bulunan hidrojeni helyuma çevirerek enerji üretirler, bu işlem 10 milyon Kelvin’den fazla sıcaklık gerektirir. Evrendeki yıldızların yaklaşık yüzde 90’ı güneşimiz de dahil olmak üzere anakol yıldızlarıdır. Ana kol yıldızları genellikle Güneş’in kütlesinin onda biri ile yaklaşık 200 katı arasında değişir. Anakol yıldız türleri nelerdir?

  • Mavi cüceler
  • Sarı cüceler
  • Turuncu cüceler
  • Kırmızı cüceler

Mavi Cüceler

Mavi Cüce Yıldız

Mavi cüceler, genellikle aktif yıldız oluşum bölgelerinde bulunan yıldızlardır.

Mavi Cüce Tayfı / Yapısı
  • Spektral Sınıf: O, B
  • Sıcaklık: ~ 30.000 Kelvin
  • Parlaklık: ~ 100 ila ~ 1.000.000
  • Yarıçap: ~ 2.7 ila ~ 10
  • Kütle: ~ 2.5 ila ~ 90
  • Yaş: ~ 40 milyon yıl
Mavi Cüce Özellikleri
  • Mavi cüceler sarmal galaksi kollarında bulunur ve ışıkları ile tozları ve bulutsuları aydınlatırlar.
  • Bulutsuların  mavi görünmesini sağlayan sıcak, O tipi yıldızlardır.
  • Çok sıcak ve büyük olduklarından dolayı yaşamlarını şiddetli süpernova patlamalarından dolayı kısadır.
  • Kara deliklere veya nötron yıldızlara dönüşürler.

Sarı Yıldızlar

Sarı Yıldızlar

Sarı yıldızlar “G” sınıfında bulunan yıldızlardır. Sarı cüceler olarak da adlandırılırlar.

Sarı Yıldızların Tayfı / Yapısı
  • Spektral Sınıf: G
  • Sıcaklık: ~ 5.200 ila ~ 7.500 Kelvin
  • Parlaklık: ~ 0.6 ila ~ 5.0
  • Yarıçap: ~ 0.96 ila ~ 1.4
  • Kütle: ~ 0.8 ila ~ 1.4
  • Yaş: ~ 4 ila ~ 17 milyar yıl
Sarı Yıldızların Özellikleri
  • Güneş, sarı yıldızdır.
  • Güneş de dahil tüm sarı cüceler hidrojeni çekirdeklerindeki helyuma çevirirler.
  • Sarı  cüceler hidrojen yakıtlarını tükettiğinde  kırmızı devlere dönüşür.
  • Alpha Centauri A, sarı cüce örneğidir.

Turuncu Yıldızlar

Alpha Centauri

Turuncu yıldızlar dünya yaşam arayışları yapılan ilgi çekici yıldızlardır.Turuncu cüceler olarak da adlandırılırlar.

Turuncu Yıldızların Tayfı / Yapısı
  • Spektral Sınıf: K
  • Sıcaklık: ~ 3.700K ila ~ 5.200 Kelvin
  • Parlaklık: ~ 0.08 ila ~ 0.6
  • Yarıçap: ~ 0.7 ila ~ 0.96
  • Kütle: ~ 0.45 ila ~ 0.8
  • Yaş: ~ 15 ila ~ 30 milyar yıl
Turuncu Yıldızların Özellikleri
  • Güneş benzeri G-tipi yıldızların yaklaşık dört katıdır, bu da ötegezegen arayışlarını daha kolay hale getirmektedir.
  • G tipi yıldızlardan daha az radyasyon yayarlar. (Yaşam arayışları için önemlidir)
  • Alpha Centauri B, turuncu  yıldız örneğidir.

Kırmızı Yıldızlar

Kırmızı Yıldız Tayfı

Kırmızı yıldızlar, Samanyolu Galaksisinin en çok bulunan yıldızlardır.Kırmızı cüce, olarak da adlandırılırlar.

Kırmızı Yıldızların Tayfı / Yapısı
  • Spektral Sınıf: K, M
  • Sıcaklık: ~ 4.000 Kelvin
  • Parlaklık: ~ 0.0001 ila ~ 0.08
  • Yarıçap: ~ 0.7
  • Kütle: ~ 0.08 ila ~ 0.45
  • Yaş: Bilinmiyor. Birkaç trilyon olduğu tahmin ediliyor.
Kırmızı Yıldızların Özellikleri
  • Proxima Centauri kırmızı yıldız örneğidir.
  • Optik yardım almadan görünmezler.
  • Nükleer füzyon işlemi yavaş olduğu için trilyonlarca yıl boyunca sabit parlaklık ve sıcaklıkta bulunurlar.
  • Bilinen kırmızı  yıldızlardan hiçbiri henüz gelişmiş evrim durumuna geçiş yapabilecek kadar yaşlı değildir.

Dev ve Süper Dev Yıldızlar

Dev ve Süper Dev yıldızlar hidrojen yakıtı biten yıldızların helyumu yakmaya başladıklarında oluşurlar.Yıldızların çekirdeği çöktükçe ve daha fazla ısındıkça dışarı doğru genişlerler. Kütlesi düşük ve orta düzeyde olan yıldızlar kırmızı devlere dönüşürler. Güneş’ten 10 kat daha büyük yıldızlar ise kırmızı süper dev yıldızlara dönüşürler.

Kütlesi yüksek olan yıldızlar, helyumu daha hızlı bir şekilde karbon ve oksijenle kaynaştırırlar. Füzyon dönemlerini yavaş geçirirlerse eğer; kendi kendilerine büzülüp mavi süper dev yıldızlara dönüşürler. Sıcaklıkları daha az bir alana yayıldığı için çok sıcak ve mavi renkte olurlar. Dev ve Süper Dev yıldız türleri nelerdir?

  • Mavi dev
  • Mavi süper dev
  • Kırmızı dev
  • Kırmızı süper dev

Mavi Dev Yıldızlar

mavi dev yıldız

Mavi dev yıldızların bilimsel bir tanımı yoktur. Genellikle anakol yıldızlardan evrimleşen yıldızlara denir.

Mavi Dev Tayfı / Yapısı
  • Spektral Sınıf: O, B, A
  • Sıcaklık: ~ 10.000 ila ~ 33.000 Kelvin
  • Parlaklık: ~ 10000
  • Yarıçap: ~ 5 ila ~ 10
  • Kütle: ~ 2 ila ~ 150
  • Yaş: ~ 10 ila ~ 100 milyon yıl
Mavi Dev Özellikleri
  • Mavi devler “hızlı yaşa genç öl” felsefesiyle hareket ederler. Arkalarında hiçbir gezegen bırakmadan ölürler.
  • Kütleleri Güneş’ten 10 veya 20 kat daha büyüktür.
  • Mavi devlerin yüksek parlaklıkları, enerji üretimleri artırdığından dolayı çok sıcaklardır.
  • Mavi devlere örnek olarak Plaskett’in, Xi Persei ve Mintaka verilebilir.

Mavi Süper Dev Yıldızlar

mavi süper dev yıldız tayfı rigel

Mavi süper dev yıldızlar  büyük doğan yıldızlardır. Bunları yıldızların 800 kiloluk gorilleri olarak düşünebiliriz.

Mavi Süper Dev Tayfı / Yapısı
  • Spektral Sınıf: O, B
  • Sıcaklık: ~ 10.000K ila ~ 50.000 Kelvin
  • Parlaklık:~ 10.000 ila ~ 1.000.000
  • Yarıçap: ~ 20 +
  • Kütle: ~ 20 ila ~ 1000
  • Yaş:~ 10 milyon yıl
Mavi Süper Dev Özellikleri
  • Mavi süper devler, Güneş’in kütlesinin en az 10 katına sahiptir ve birçoğu daha da büyük devlerdir. En büyük olanlar ise Güneş’in 100 katıdır.
  • 60.000 Güneş’ten daha fazla ışık yayarlar.
  • Kısa ömürlerine rağmen, mavi süper devler  çıplak gözle görülebilirler.
  • Çekirdeklerinde nükleer füzyon işlemi yavaş olmasından dolayı, kendi içine büzülür ve sıcaklıkları daha az alana yayıldığı için yüzeyi çok ısınır.
  • Avcı (Orion) Takımyıldızında bulunan Rigel, mavi dev yıldız örneğidir.

Kırmızı Dev Yıldızlar

kırmızı dev yıldız tayfı

Kırmızı dev yıldızlar çoğunlukla hidrojen yakıtlarını tüketen normal anakol yıldızlarıdır.

Kırmızı Dev Tayfı / Yapısı
  • Spektral Sınıf: M, K
  • Sıcaklık: ~ 3300 – ~ 5300 Kelvin
  • Parlaklık: ~ 100 – ~ 1000
  • Yarıçap: ~ 20 – ~ 100
  • Kütle: ~ 0.3 – ~ 10
  • Yaş: ~ 0.1 – ~ 2 milyar yıl
Kırmızı Dev Özellikleri
  • Hidrojen yakıtlarını tükettiklerinden dolayı dış katmanları büyük ölçüde genişlemiştir.
  • Kırmızı devler sarı, turuncu veya çeşitli kırmızı tonlarına kadar çeşitli renklere sahip olabilirler.
  • Kırmızı dev, bir yıldızın hayatının en son aşamasıdır.
  • Güneş ömrünü tamamladığında bir “kırmızı dev” olacak.
  • Aldebaran ve Arcturus  ve yakın bir zamanda süpernovaya dönüşerek patlayacak bir yıldız olan Betelgeuse yıldızı, kırmızı dev örneğidir.

Kırmızı Süper Dev Yıldızlar

kırmızı süper dev yıldız tayfı

Kırmızı süper dev yıldızlar, çekirdeklerine hidrojen yakıtını tüketen yıldızlardır.Dış katmanları ana koldan evrildikçe büyük ölçüde genişler.

Kırmızı Süper Dev Tayfı / Yapısı
  • Spektral Sınıf: K, M
  • Sıcaklık: ~ 3.500 ila ~ 4.500 Kelvin
  • Parlaklık: ~ 1.000 ila ~ 800.000
  • Yarıçap: ~ 100 ila ~ 1650
  • Kütle: ~ 10 ila ~ 40
  • Yaş: ~ 3 milyon ila ~ 100 milyon yıl
Kırmızı Süper Dev Özellikleri
  • Kırmızı süper devler en büyük ve en parlak yıldızlar olmasa da, saf kütle bakımından en büyük yıldız türlerindendir.
  • Ağır elementler oluşturdukları için süpernova olarak patlarlar.
  • Bilinen en büyük kırmızı süper devin  VY Canis Majoris olduğu düşünülmektedir.
  • Evrende bilinen en büyük beş süper dev, kırmızı süper devlerdir: VY Canis Majoris, Mu Cephei, KW Sagitarii, V354 Cephei ve KY Cygni

Ölü Yıldızlar

Ölü yıldızlar, çekirdeklerinde füzyon süreçleri bulunmayan yıldızlardır. Peki ölü yıldız türleri nelerdir?

  • Beyaz cüce
  • Nötron yıldızları
  • Siyah cüce
  • Kara delik

Beyaz Cüce Yıldızlar

beyaz cüce yıldız

Beyaz cüce yıldızlar, yaşamlarının sonuna gelmiş olan yıldızların çekirdeğidir.

Beyaz Cüce Tayfı / Yapısı
  • Spektral Sınıf: K, M
  • Sıcaklık: ~ 8.000K ila 40.000 Kelvin
  • Parlaklık: ~ 0.0001 ila ~ 100
  • Yarıçap: ~ 0.008 ila ~ 0.2
  • Kütle: ~ 0.1 ila ~ 1.4
  • Yaş: Tam olarak belirlenmedi, ancak ~ 100.000 yıl ile ~ 10 milyar yıl arasında  olduğu düşünülüyor.
Beyaz Cüce Özellikleri
  • Çekirdekleri tamamen karbondan oluşmaktadır. Soğuklardır.
  • Beyaz cüceler, süpernova patlamaları ile yaşamları sona eren, büyük olmayan son evrimsel yıldızlardır.
  • Güneş sistemine en yakın olan 100 yıldız sistemi arasında sadece sekiz tane beyaz cüce bulunmaktadır.
  • Bilinen en yakın beyaz cüce yıldız, 8.6 ışıkyılı uzaklıkta bulunan Sirius ikili sistemindeki Sirius A’nın ve ona eşlik eden Sirius B’dir.
  • Samanyolu Galaksisindeki yıldızların %97’si ömürlerinin sonunda beyaz cüceye dönüşecekler.

Nötron Yıldızları

nötron yıldızı

Nötron yıldızları, bir süpernova olayı sırasında beyaz cüce aşamasında sıkıştırılan büyük yıldızların çökmüş çekirdekleridir.

Nötron Yıldız Tayfı / Yapısı
  • Spektral Sınıf: D
  • Sıcaklık: 600.000  Kelvin
  • Parlaklık: Küçük boyutları sebebiyle  çok az
  • Yarıçap: ~ 5 ila ~ 15 km
  • Kütle: ~ 1.4 ila ~ 3.2
  • Yaş: Tam net olmamakla beraber ~ 100.000 yıl ila ~ 10 milyar yıl arasında olduğu tahmin edilmektedir.
Nötron Yıldız Özellikleri
  • Ölen dev yıldızların kalıntılarıdır.
  • Bir nötron, daha yoğun olsaydı, bir kara deliğe çöker ve ortadan kaybolurdu.
  • Bir yıldız bir nötrona dönüşmeye başladıktan  birkaç saniye sonra, nötrinolarda kalan enerji, gözlemlenebilir evrendeki tüm yıldızların yaydığı toplam ışık miktarına eşittir.
  • Nötron yıldızlarında yaşam olsaydı, iki boyutlu olacağı tahmin ediliyor.
  • Bilinen en hızlı dönen nötron saniyede yaklaşık 700 kez döner.
  • Örnek olarak PSR J0108-1431 (en yakın nötron yıldızı)  verilebilir.

Siyah Cüce Yıldızlar

siyah cüce yıldız

Siyah Cüce yıldızlar, kalan tüm ısı ve ışıklarını yayan beyaz cüceler olarak teorize edilen varsayımsal yıldızlardır. Beyaz cüceler  uzun bir yaşam sürdürüyorlar, şimdiye kadar tespit edilenlerin çoğunun yaşı 10 milyar yılı geçti. Evrenimiz şu an  13.8 milyar yaşında olduğu için siyah cüce oluşturmak için yeterli zamanı yoktu, yani siyah cüceler henüz mevcut değildir. Güneşimiz de bir gün yaşamının sonuna gelecek ve sessizce siyah cüceye dönüşecektir.

Kara Delikler

Kara delikler, yıldızlar nasıl oluşur?  diye başladığımız, “nasıl ölür?” diye bitirdiğimiz sürecin en son halkasıdır. Hidrojen yakıtlarını tüketmeye başlayan küçük yıldızlar bir nötron yıldızı veya beyaz bir cüceye dönüşüyorken, güneşimizin üç katından daha fazla  kütleye sahip daha büyük yıldızlar bir süpernova patlaması sonucu hayatları son bulabilir. Yerçekimi kuvvetine karşı koyamayan ölü kalıntılar ise yerçekimsel bir tekilliğe doğru kendi içine çökmeye devam eder ve sonunda  ışığın bile ondan kaçamayacağı kadar güçlü bir kara delik oluşturur.

Başarısız Yıldızlar

Başarısız yıldızlar, çekirdeklerinde asla füzyon işlemi başlatamayan yıldızlara denir. Bunun en büyük örneği kahverengi cücelerdir. Kahverengi cüceler diğer yıldızlar gibi oluşsa da  diğer yıldızlardan farklı olarak çekirdeklerinde kaynaştırmak için yeterli kütleleri yoktur.

Kahverengi Cüce

kahverengi cüce yıldız

Kahverengi cüceler, gezegenlere benzeyen fakat gezegen olmayan, yıldızlara benzeyen fakat yıldız olamamış gök cisimlerine denir. Harvard Üniversitesi, kahverengi cüceleri, yıldızlar ve gezegenler arasındaki kütle aralığında bulunan nesneler olarak tanımlamaktadır.

Kahverengi Cüce Tayfı / Yapısı
  • Spektral Sınıf: M, L, T, Y
  • Sıcaklık:~ 300K ila ~ 2.800 Kelvin
  • Parlaklık: ~ 0.00001
  • Yarıçap: ~ 0.06 ila ~ 0.12
  • Kütle: ~ 0.01 ila ~ 0.08
  • Yaş: Tam net olmamakla beraber birkaç trilyon yıl olduğu tahmin edilmektedir.
Kahverengi Cüce Özellikleri
  • Nükleer füzyon başlatmak için ihtiyaç duyulan kütleye sahip değillerdir.
  • Kütleleri 12 ila 75 Jüpiter kütlesi arasında olarak hesaplan kahverengi cüceler (gezegenler gibi) sıradan hidrojen çekirdeklerini kaynaştırmak için çok hafiftir.
  • Döteryum adı verilen ağır hidrojen yakıtını, hayatlarının erken döneminde kaynaştıracak kadar da ağırdırlar. (yıldızlar gibi)
  • Birçok kahverengi cüce nebula adını verdiğimiz büyük gaz ve toz bulutlarına gömülü olarak bulunmaktadır.

Cambridge Üniversitesi araştırmacıları, yıldız türleri kapsamında yaptığı çalışmalar sonunda, 1,7 milyar yıldızın yüksek hassasiyetli ölçümlerini ve galaksimizin daha önce görülmemiş ayrıntılarını ortaya çıkarmak da dahil olmak üzere bugüne kadarki en zengin yıldız kataloğunu üretti.

Bu konu hakkında Gilmore, “Evrende yeni bir pencereye açılan bu büyük adım, yerel evrenimizin içeriği, hareketleri ve özellikleri hakkındaki bilgimizde bir devrimdir” dedi.

Evrenimizdeki yıldız türleri bilimim ışığın altında araştırılmaya devam ediyor. Kim bilir daha başka nasıl yıldız türleri ile karşı karşıya kalacağız?

Bunları da beğenebilirsin

Yorum bırakın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak.